ایران عزیز ما مملو از شهرهایی است که هر کدام سهم بزرگی در شکلگیری فرهنگ، تمدن و تاریخ این مرز و بوم داشتهاند. در این میان، شهر رشت، مرکز استان گیلان، جایگاه بسیار ویژهای دارد. رشت تنها به بارانهای نقرهای، بازار ماهیفروشان و غذاهای لذیذش معروف نیست؛ این شهر بستر بسیاری از تحولات مدرن اجتماعی و فرهنگی در ایران بوده است. جستجو درباره اینکه چرا برخی به رشت شهر اولینها میگویند، ما را با برگهای زرینی از تاریخ نوگرایی در ایران آشنا میکند.
موقعیت جغرافیایی رشت و نزدیکی آن به دروازه اروپا (از طریق دریای خزر و روسیه) باعث شد که این شهر زودتر از بسیاری از نقاط ایران با مظاهر تمدن مدرن، تفکرات روشنفکری و دستاوردهای علمی جدید آشنا شود. در این مقاله به معرفی مهمترین افتخارات و اولینهای این شهر بارانی میپردازیم.
اولین داروخانه شبانهروزی و معلولین در ایران
یکی از درخشانترین ابعاد تاریخ رشت، پیشگامی آن در امور خیریه و خدمات پزشکی مدرن است. اولین داروخانه سنتی و سپس مدرن شبانهروزی ایران توسط آرسن میناسیان، داروساز ارمنیتبار و نیکوکار معروف رشتی، در این شهر تاسیس شد. او فردی بود که شب و روز خود را وقف تهیه داروی رایگان برای نیازمندان کرد.
علاوه بر این، نخستین آسایشگاه معلولین و سالمندان ایران نیز به همت آرسن میناسیان و حکیمزاده در شهر رشت پایهگذاری شد. این اقدام انسانی در زمانی رخ داد که هنوز در پایتخت پناهگاهی علمی و ساختاریافته برای نگهداری از معلولان وجود نداشت. این پیشینه افتخارآمیز نشان از سطح بالای درک اجتماعی مردم این دیار دارد.
فرهنگ و هنر؛ نخستین تئاتر و کتابخانه ملی
رشت در حوزه فرهنگ و هنر نیز همواره فرسنگها از زمان خود جلوتر بوده است. نخستین تئاتر کلاسیک ایران به صورت رسمی در رشت اجرا شد و این شهر صاحب اولین سالن تئاتر کشور گردید. تبادل فرهنگی با هنرمندان قفقاز و روسیه نقش مهمی در این شکوفایی هنری داشت.
همچنین، کتابخانه ملی رشت به عنوان اولین کتابخانه ملی ایران (حتی پیش از کتابخانه ملی تهران) در سال ۱۳۰۶ آغاز به کار کرد. ساخت این کتابخانه با مشارکت مالی خود مردم رشت انجام شد که نشاندهنده عشق و علاقه وافر اهالی این شهر به کتابخوانی، علمآموزی و ارتقای سطح فرهنگ عمومی جامعه بوده است.
کرج چه زمانی و چرا از تهران جدا شد؟
پیشگامی در زیرساختهای شهری و بانکی
مظاهر شهرنشینی مدرن نیز بسیار زودتر از دیگر نقاط در رشت پا گرفت. اولین خط راهآهن ایران در مسیر رشت به بندر انزلی احداث شد که بقایای آن هنوز موجود است. همچنین رشت جزو نخستین شهرهایی بود که سیستم رفتوروب شهری، شهرداری (بلدیه) و شعبههای بانکی مدرن مانند بانک سپه در آن تاسیس و راهاندازی شد.
بانوان رشتی نیز در فعالیتهای اجتماعی پیشگام بودند؛ نخستین مدرسه دخترانه ایران و تشکلهای حقوقی زنان در این شهر شکل گرفت. این حجم از اولینها در حوزههای مختلف، به خوبی نشان میدهد که چرا عنوان «شهر اولینها» کاملاً شایسته نام رشت است و چرا این شهر همواره نماد روشنفکری و تجدد در تاریخ معاصر ایران بوده است.
ارج نهادن به میراث باران
شناخت تاریخ رشت به ما کمک میکند تا بدانیم پشت چهره توریستی و زیبای این شهر، چه اصالت و تمدن عمیقی نهفته است. رشت با اولینهای خود، مسیر مدرن شدن ایران را هموار کرد و به عنوان الگویی از فرهنگدوستی، بهداشت مدرن و هنرپروری در یاد و خاطره تاریخ ایران جاودانه شده است.
سوالات متداول
چرا رشت زودتر از تهران با مظاهر مدرنیته آشنا شد؟ به دلیل موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد، همجواری با دریای کاسپین و ارتباطات تجاری و فرهنگی گسترده با روسیه و کشورهای اروپایی از طریق بندر انزلی.
کدام آسایشگاه معروف برای اولین بار در رشت ساخته شد؟ نخستین آسایشگاه معلولین و سالمندان ایران به همت نیکوکارانی چون آرسن میناسیان و دکتر حکیمزاده در رشت تاسیس شد.
آیا کتابخانه ملی رشت قدیمیتر از کتابخانه ملی تهران است؟ بله، کتابخانه ملی رشت در سال ۱۳۰۶ و با سرمایه و حمایت خود مردم شهر ساخته شد که قدمت آن بیشتر از کتابخانه ملی پایتخت است.
